Jumat, 20 Juli 2012

Pituture Simbah


Urip iku urup.
[(Urip=hidup, urup=menyala, terang). Keberadaan kita di dunia, baru akan mempunyai arti bila kita berguna bagi orang lain].
1.    Jêjêg jujúr iku jêjêring manungså.
[Manusia seyogyanya lurus dan jujur].
2.    Yitnå yuwånå, lénå kênå. Éling lan waspådå.
[Hidup harus senantiasa “berjaga” dan waspada, agar selamat, jika “terlena” akan mendapatkan celaka].
3.    Ngudi laku utåmå, prasåjå lan pêrcåyå marang diri pribadi.
[Jalanilah "laku utama", sederhana dan percaya pada diri sendiri].
4.    Mêmayu hayuning bawånå, hambrastå dur hangkårå.
[Manusia harus selalu berjuang untuk keselamatan, kebahagiaan dan kesejahteraan sesama; dan memberantas sifat angkara murka].
5.    Ajining diri pribadi iku dumunung ånå ing lathi lan budi.
[Penghargaan orang terhadap kita ditentukan bagaimana cara kita menjaga perkataan kita, dan budi pekerti kita].
6.    Datan sêrik lamun kêtaman, datan susah lamun kélangan.
[Jangan sakit hati manakala musibah menimpa diri; jangan sedih manakala kehilangan sesuatu].
7.    Sêpi ing pamrih ramé ing gawé, bantêr tan mbancangi, dhuwur tan ngungkuli, pintêr tan kêmintêr.
[Bekerja keras dan bersemangat tanpa mengharapkan imbalan; cekatan tetapi tanpa merasa harus mendahului; berada di puncak tanpa harus merasa lebih tinggi; pandai tanpa harus merasa paling pandai ].
8.    Gêmi nastiti ngati-ati.
[Hemat, penuh perhitungan, dan berhati-hati].
9.    Rigên mugên lan têgên.
[Cekatan, taat pada apa yang telah digariskan, berserah diri dan pasrah kepada Yang Maha Agung].
10.                        Titi, rúkti rumanti.
[Teliti, berguna dan bermanfaat secara adil dan merata].
11.                        Kunciné kuwarasan iku anèng tutuk. Jaganên sakèhíng samubarang kang nêdyå sirå lêbókaké ing tutúk. Kulinaknå mikír luwih dhisík samubarang kang arêp sirå wêtókaké såkå tutúk.
[Kesehatan (jasmani dan rohani) terletak pada “mulut”. Cermatilah apa yang hendak engkau makan dan cermati pula apa yang hendak engkau ucapkan].
12.                        Luwíh bêcík åjå kojah amríh ora nandhang piduwúng.
[Diam adalah emas].
13.                        Wong linuwih iku ambêg wêlas asih lan sugih pangapurå.
[Orang yang bijaksana senantiasa berlaku welas asih dan pemaaf].
14.                        Wong pintêr kang ora kêkanthénan ing kautaman batin iku ora béda karo wong wutå nggåwå obor ing wayah wêngi.
[Orang pandai yang tidak mempunyai kebajikan hati, laksana orang buta membawa obor di waktu malam yang gelap].
15.                        Nglurug tanpå bålå, mênang tanpå ngasoraké, sêkti tanpå aji-aji, sugih tanpå båndhå.
[Berperang sendiri penuh tanggungjawab dan memenangkan pertempuran tanpa merendahkan atau mempermalukan; berwibawa tanpa mengandalkan kewenangan, kekuasaan, kekuatan, kekayaan atau keturunan; kaya tanpa didasari pada kebendaan].
16.                        Mulat sarirå, tansah éling kalawan waspådå.
[Orang harus selalu mawas diri, ingat dan waspada].
17.                        Alon-alon waton kêlakon.
[Perlahan tetapi pasti atau tidak terburu-buru dalam bertindak. Mengingatkan orang agar selalu waspada dalam melakukan tindakan agar tidak salah mengambil keputusan dan mampu menghasilkan hasil yang terbaik].
18.                        Andhap asor.
[Bersikap sopan dan santun].
19.                        Wani ngalah luhúr wêkasané.
[Berani mengalah, akan bahagia pada akhirnya].
20.                        Sing såpå sênêng ngrusak katêntrêman bakal dibêndu déning Pângéran lan diwêléhake déning tumindaké dhéwé.
[Siapa yang gemar merusak ketentraman, pasti akan dihukum oleh Tuhan dan dipermalukan oleh perbuatannya sendiri].
21.                        Kahanan kang ånå iki ora suwé bakal ngalami owah gingsir, mulå åjå lali marang sapådhå-padhaning titah.
[Keadaan yang ada ini tidaklah berlangsung lama, karena pasti akan mengalami perubahan, maka dari itu janganlah lupa kepada sesama].
22.                        Sudanên hawa lan nêpsu, pinêsu tåpå bråtå, tanapi ing siyang ratri, amâmangun karyênak tyasing sêsåmå. Sanityaså pinrihatin, puguh panggah cêgah dhahar lawan nêndrå.
[Kendalikan hawa-nafsumu, dengan jalan mensucikan batin, serta tak putus-putusnya baik di siang hari maupun di malam hari selalu berusaha untuk menyenangkan hati orang lain. Hidup prihatin, menekan hasrat dan menjauhkan diri dari kesenangan duniawi, bertekad teguh kukuh, mengurangi makan dan tidur].
23.                        Dêdånå marang wong kang lagi nyandhang påpå cintråkå iku sawijining pênggawé bêcik
[Santunilah fakir miskin].
24.                        Yèn sirå dibêciki liyan tatahên anèng watu gilang supåyå ora ènggal ilang lan tansah kèlingan. Yèn sirå gawé kabêcikan marang liyan, ora pêrlu ditulis, supåyå sirå ora kèlingan.
[Bila engkau mendapatkan perlakuan yang baik dari seseorang, hendaklah engkau selalu mengingatnya. Namun bila kebaikan yang engkau lakukan kepada orang lain, cepat-cepatlah engkau lupakan].
25.                        Ngono yå ngono ning åjå ngono.
[Jika melakukan sesuatu jangan melampaui batas, harus memperhatikan dan memikirkan akibatnya. Kebebasan harus diikuti dengan tanggung-jawab].
26.                        Sakbêgjå-bêgjåné wong kang lali luwih bêgjå wong kang éling kalawan waspådå.
[Seberuntungnya orang yang lupa diri, masih lebih beruntung orang yang sadar dan waspada].
27.                        Bêcík kêtitík, ålå kêtårå.
[Yang baik akan kelihatan, yang burukpun akan nampak].
28.                        Síng såpå salah sèlèh.
[Siapa yang berbuat salah sudah sepantasnya mengakui dan tidak mengulangi kesalahannya lagi, untuk kemudian menghiasi dirinya dengan perilaku yang lebih terpuji].
29.                        Mélík nggéndhóng lali.
[Dalam kekuasaan, orang seringkali lupa diri].
30.                        Såpå sirå såpå ingsun.
[Seseorang yang tidak bisa menghargai dan meremehkan orang lain dan merasa dirinya mempunyai kelebihan].
31.                        Åjå pintêr kêblingêr.
[Jangan menjadi orang pandai yang tak tahu diri].
32.                        Åjå kûmintêr mundak kêblinger, åjå cidrå mundak cilåkå, sing was-was tiwas.
[Jangan merasa paling pandai; jangan suka berbuat curang agar, yang peragu akan binasa].
33.                        Åjå adígang, adígung, adígunå.
[Jangan merasa kuat, merasa kuasa, merasa pandai].
34.                        Åjå kagétan, åjå gumunan, åjå dumèh.
[Jangan gampang terkejut, jangan gampang heran, dan jangan mentang-mentang].
35.                        Åjå mangro tingal.
[Jangan mendua].
36.                        Åjå dêgsurå .
[Jangan berlaku kurangajar, tidak sopan dan tidak tahu tatakrama].
37.                        Åjå rumångså biså, nanging bisåå rumångså.
[Jangan hanya merasa bisa, tetapi hendaknya bisa “merasa”].
38.                        Åjå rumångså sarwå duwé, nanging sarwåå duwé rumångså
[Jangan mempunyai watak sombong, merasa serba punya, bertindak bengis, dan menghalalkan segala cara. Tetapi hendaknya berperilaku penuh dengan kasih sayang, bijaksana di setiap pikiran, ucapan dan tindakan].
39.                        Åjå kêtungkul marang kalungguhan, kadonyan lan kemarêman.
[Jangan tergoda oleh keinginan untuk memperoleh kedudukan, kekayaan dan kenikmatan duniawi].
40.                        Åjå main, minum, madat, maling lan madon.
[Jangan berjudi, mabok, madat, maling dan berzinah].
41.                        Åjå ngrusak pagêr ayu.
[Jangan berzinah].
42.                        Åjå mêlik barang kang mêlok.
[Jangan tergiur oleh hal-hal yang tampak indah, cantik dan mewah].
43.                        Åjå drêngki, åjå kêmêrén, åjå srèi, åjå dahwèn, panastèn, lan åjå opèn
[drêngki : suka membuat fitnah, sikap tidak suka terhadap kebahagiaan orang lain; kêmêrén : iri hati, srèi: serakah, sikap ingin selalu menang dan merasa unggul dari pihak lain; dahwèn: menghina, sikap selalu mencela orang lain; panastèn: mudah panas hati, mudah tersinggung, sikap yang tidak senang melihat keberuntungan orang lain; opèn: sikap yang terlalu suka mengambil sesuatu yang bukan haknya, termasuk terlalu suka mencampuri urusan orang lain].
44.                        Åjå laku bêdog lan colong, åjå pêthil jumput lan åjå nêmu.
[bêdog lan colong: mencuri; pêthil jumput: mengambil sesuatu yang bukan haknya; nêmumenemukan sesuatu (misalnya di jalanan umum) yang bukan miliknya dengan maksud untuk dimiliki].
45.                        Åjå dêgsiyå (mårå tangan) marang sapådhå-pådhå, wong dêgsiyå mono sênêng yèn kancané susah, susah yèn kancané sênêng.
[Jangan berbuat kejam terhadap sesama makhluk hidup. Manusia dêgsiyå akan gembira bila orang lain mendapatkan musibah, dan sedih bila orang lain mendapatkan kebahagiaan]. Dêgsiyå adalah wêngis=bengis atau kejam, gampang mårå tangan dan menyakiti hati orang lain.
46.                        Åjå ngångså, wis duwé sing apik isih kêpéngin sing luwih apik manéh, kamångkå kiwå-têngêné malah akèh sing ora duwé.
[Jangan rakus]. Sikap ngångså adalah perilaku yang menghalalkan segala cara untuk mencapai tujuan
47.                        Åjå jail mêthakil.
[Jangan suka berbuat keonaran, dan berfikiran jahat].
48.                        Åjå kumålungkung.
[Jangan sombong, jangan suka menganggap orang lain kecil dan tidak berarti.
jangan menganggap merasa lebih dari segalanya].
49.                        Åjå kumåwani. Åjå kumåayu (kêmayu). Åjå kumåbagus (gêmagus). Åjå kumåpintêr (kêmintêr).
[Jangan merasa lebih (berani, cantik, ayu, tampan, bagus, pandai)]
Di atas langit masih ada langit“.
50.                        Åjå kêbat kliwat, åjå gancang pincang
[Jangan terburu-buru sehingga melampaui batas]. Lawan katanya Alon-alon, waton kêlakon.
51.                        Åjå waton sulåyå, åjå waton ngèyèl
[Jangan menciptakan potensi pertengkaran, asal berbeda, asal tidak sama dengan yang lain].
52.                        Åjå nggégé mångså
[Jangan terburu nafsu dalam mencapai sesuatu].
53.                        Surå dirå jåyåningrat lêbur déning pangastuti
[Segala sifat keras hati, picik, angkara murka, dapat dikalahkan dengan sikap bijak, lembut hati dan sabar].
Sebenarnya masih banyak pitutur dan wêwalêr tilaranipun pårå leluhur, tetapi untuk sementara saya cukupkan sampai disini.
Memahami dan melaksanakan satu saja dari sekian banyak pitutur dan wêwalêr yang ada sudah merupakan langkah nyata sebagai bekal hidup untuk menjadi orang yang terpuji.

Tidak ada komentar:

Posting Komentar